مسیر صفحه
سامانه چکامه - جلوگیری از جعل چک

سامانه چکامه در یک نگاه

سامانه چکامه به عنوان یک راه حل جامع و مانع برای جلوگیری از جعل انواع چک بانکی و اعتبار سنجی یک چک از نظر برگشت نخوردن در اثر عدم کفایت موجودی (پیشگیری از صدور چک بی محل) ، به عنوان یک ماژول درونسازی شده (built-in) به توکن آرش افزوده شده است.

تهدید چک در فضای کسب و کار

در حالی که چک یک نقش غیر قابل انکار در معادلات حاکم بر فعالیتهای تجاری دارد، ولی از سوی دیگر، چشم پوشی بر تهدیدهایی که ارزش آنرا به خطر می اندازد، در حال تبدیل شدن به یک معضل جدی است. به طور کلی دو نوع تهدید جدی اعتبار چکهای بانکی را هدف قرار داده اند:

1- جعل چک
2- چک بی محل

به عبارت دیگر و از نگاه صاحب حساب، جعل چک ها پس از صدور ( از طریق دستکاری در تاریخ یا رقم چک) یا همانند سازی یک برگ چک در حالی که نسخه اصلی آن همچنان در دسته چک صاحب حساب موجود است، همواره یک خطر جدی به حساب می آیند. از سوی دیگر، دریافت کننده چک نیز همواره نگران عدم کفایت موجودی چک در موعد ارائه به بانک است. یک راه حل جامع که هر دو خطر در کمین چک را بر طرف نماید، موضوع پژوهش های مستمر و گسترده ایست که منجر به تکامل سامانه چکامه به عنوان یک روش جدید برای تولید امضای دیجیتال شده است.

چالشهای مهندسی مرتبط با امضای دیجیتال آفلاین برای چک

البته بررسی تکنیک های امضای دیجیتال در امنیت سایبری یک مبحث جدید نیست. امضای دیجیتال با قابلیت غیر قابل انکار بودن (non-repudiation) به کرار در مبحت زیر ساخت کلید عمومی مطرح میگردد. همچنین استفاده از راه حل های شبه امضای دیجیتال (digital signature like) توسط انواع توکنهای غیر متصل برای تراکنشهای بانکی آنلاین در وب سایت بانکها مرسوم است. ولی آنچه در مورد امضای دیجیتال بر روی چک قابل تامل است، فراهم نمودن یک راه حل الگوریتمی است که با محدودیتهای زیر همچنان قادر به صدور امضای قدرتمند و معتبر برای چک باشد:

1- کلیه فرآیند ها در سمت صادر کننده چک میبایستی آفلاین باشد. به عبارت دیگر، شما اجازه ندارید صاحب دسته چک را مجبور به اتصال به اینترنت کنید.
2- کلیه فرآیندها در سمت صادر کننده چک در محدوده برگه چک و ته چک قرار میگیرد. به عبارت دیگر، شما اجازه ندارید با روشهایی همچون تصویر برداری از برگ چک، استفاده از مرکب مغناطیسی، بارکد (qrcode) و غیره امضای الکترونیکی برای آن ارائه دهید.
3- مقدار خروجی تابع تولید رمز شما میبایستی به حدی قدرتمند باشد که مقادیر کلیدهای به اشتراک گذاشته شده (pre-shared keys) و محاسبات تابع تولید بذر (seed function) توکن شما را پس از چند مرتبه استفاده، افشاء نکند.
4- توابع بنیادی شما (همچون HASH) میبایستی به نحوی انتخاب گردد که یافتن معادل مشابه برای مقدار خروجی تولید شده (collision) بسیار سخت باشد.
5- طول مقدار خروجی توکن باید در کمترین حد ممکن و مجموعه ای از اعداد باشد تا برای نگارش بر روی چک توسط صاحب حساب زمانبر نباشد.

جدای از محدودیتهایی که موارد فوق الذکر به طراحی امضای دیجیتال آفلاین برای چک تحمیل میکنند، ماهیت رفتاری چک نیز بر سختی مسئله می افزاید، به نحوی که اصولا بر خلاف تراکنشهای آنلاین که همواره به صورت ترتیبی (sequential) صورت میگیرند و طراح سیستم با افزودن یک تابع شمارنده (counter) به سادگی میتواند بر پیچیدگی روشهای محاسباتی خود بیافزاید، ولی چک رفتاری کاملا تصادفی (random) دارد، لذا امکان هر گونه همزمانی (sync) در لحظه تحویل توکن یا دسته چک به مشتری بانک را از بین میبرد.

تصویر زیر نحوه عملکرد تصادفی هر برگ چک را بهتر توضیح میدهد:

راه حلی که سامانه چکامه ارائه میدهد

سامانه چکامه در روشی منحصر بفرد و ابتکاری، امکان امضای دیجیتال آفلاین بر روی یک برگه چک را برای صاحب دسته چک فراهم میکند، به نحوی که کاربر تنها کافیست طرز کار با یک توکن سخت افزاری یا معادل مجازی آن در تلفن همراه را آموخته باشد. نظر به اهمیت بالای تطابق روش عملکرد با مجموعه قوانین و مقررات بانک مرکزی، سامانه چکامه تمرکز خود را بر روی قدرتمند تر کردن ماهیت امضای موجود در چک نموده است، لذا کلیه نکات حقوقی در ارتباط با نا همخوانی امضای فیزیکی صاحب دسته چک با امضای فیزیکی موجود در برگه چک در مورد فن آوری امضای دیجیتال چکامه نیز جاری است.

پس از استقرار سیستم ضد جعل چک سامانه چکامه در بانک، یک عدد توکن آرش به مشتریان ارائه میگردد و از آن پس صاحب دسته چک میتواند پس از نگارش چک به صورت معمول و درج امضای فیزیکی بر روی آن، کافیست ابتدا توکن آرش را روشن نموده و سپس مبلغ چک، تاریخ چک به همراه یک سریال بخصوص با عنوان (سریال چکامه) را وارد توکن کرده و خروجی آنرا که معمولا یک عدد 8 رقمی است در پایین امضای فیزیکی خود با عنوان (امضای چکامه) درج نماید.

چک جعلی و چک بی محل به تاریخ میپیوندند

وجود امضای چکامه در هر چک، اعتبار آنرا از سه جهت به صورت قطعی تامین میکند:

1- از آنجایی که هر نوع دستکاری در مبلغ و تاریخ چک باعث به هم خوردن امضای چکامه میگردد، قطعا چک پس از صدور غیر قابل جعل بوده و بدون تغییر به شعبه باز میگردد.
2- از آنجایی که هر برگ چک دارای یک شماره سریال بخصوص است، هر برگ چک دیگر با مبلغ و تاریخ مشابه، قطعا رمز چکامه متفاوت از دیگری خواهد داشت. لذا شبیه سازی یک برگ چک بر اساس اطلاعات چکهای قبلی، وقتی هنوز در دسته چک صاحب حساب موجود است غیر ممکن میگردد.
3- هر بانک میتواند با روشهای آماری و تحلیلی سقف قابل اعتماد هر مشتری برای نگارش چک را به وی اعلام کرده و در توکن نیز منعکس نماید. بنابراین، در صورتی که صاحب حساب قصد داشته باشد مبلغی بالاتر از حد مجاز اعلام شده در برگ چک خود یادداشت کند، توکن از ارائه امضای دیجیتال چکامه خودداری میکند.

بدیهی است که (مطابق قوانین و مقررات بانک مرکزی) صاحب حساب مجاز به نوشتن برگ چک به هر مبلغی که مورد نظرش باشد خواهد بود، ولی قادر به دریافت امضای چکامه در ازای آن نخواهد بود. لذا انتظار میرود این فرهنگ سازی اینبار نه از سوی رگولاتوری (بانک مرکزی) بلکه از سوی دریافت کننده چک صورت گرفته و از دریافت چکهای فاقد امضای چکامه اجتناب کند.

به این ترتیب، هر برگ چک که حاوی امضای چکامه باشد، اعتماد مضاعفی را به فضای کسب و کار منتقل میکند که پیشتر سابقه نداشته است.

سامانه چکامه از منظر حقوق مرتبط با انکار امضای چک


مطابق قوانین کشور، هر شهروند ایرانی حق انکار به حق هر امضایی که در اسناد مختلف به وی منتسب شده است را دارد و در این مواقع این وظیفه طرف دوم و در واقع گیرنده سند است که اثبات کند آیا این امضاء واقعا مربوط به شخص انکار کننده است یا خیر. تنها موردی که این قانون دچار استثنا میگردد و این صاحب امضاء است که باید انکار امضای منتسب به خود را اثبات کند، وقتی است که سند مذکور چک بانکی باشد.

به طور مثال، شما ممکن است یک برگ از دسته چک خود را گم کنید و این برگ چک به دست یک جاعل حرفه ای بیافتد و جاعل با مهارت امضای شما را جعل کند و مدعی شود شما در قبال دریافت یک خدمت یا کالا این چک را صادر کرده اید. در این شرایط اگر صاحب دسته چک نتواند اثبات کند که امضاء از جانب وی صادر نشده است، ملزم به پرداخت مبلغ چک است.

ولی با وجود امضای دیجیتال چکامه، صادر کننده و گیرنده چک میتوانند هر نوع اختلاف سهوی یا عمدی بوجود آمده درباره تطابق امضاء چک را تنها با یکبار مراجعه مجدد به توکن آرش و سامانه چکامه حل کنند. به این ترتیب حجم بالایی از ارجاعات پرونده های مرتبط با انکار یا جعل امضای چک به دادگاه ها میتواند در محل شعبه بانکی داوری شده و بار کاری زیادی را از دوش قوه قضاییه بردارد.

دسترسی سریع

بازدید از سامانه چکامه


> نسخه آزمایشی چکامه